استناد به خداوند . « 1 » 5 - ابو الفضل حميد مفتى : ذات خداوند و احوال ممكنات بر طبق قانون اسلام « 2 » . 6 - قاضى عضد ايجى : معلومى كه متعلّق اثبات عقايد دينى است . « 3 » 7 - ابن خلدون : عقايد ايمانى . « 4 » تعريف علم كلام به روايت پيشينيان : 1 - حكيم ملا عبد الرزاق لاهيجى در اين مقام به نكته در خور توجّهى اشاره نموده است : « و اما علم كلام بر دو وجه اعتبار شد ، يكى كلام قدما و ديگرى كلام متأخّرين . اما كلام قدما صناعتى باشد كه قدرت بخشد بر محافظت اوضاع شريعت به دلايلى كه مؤلّف باشد از مقدّمات مسلّمه مشهوره در ميان اهل شرايع ، خواه منتهى شود به بديهيّات و خواه نه - و اين صناعت را مشاركتى با حكمت نبود ؛ نه در موضوع ، و نه در دلايل ، و نه در فايده . . . و قدماى اهل اسلام را حاجت به اين صناعت از دو جهت بود : يكى : محافظت عقايد شرعيه از تعرّض اهل عناد از ساير اهل ملل و شرايع و اين حاجت شامل عامّه اهل اسلام است .

--> ( 1 ) . شرح مقاصد ج 1 / 180 و مواقف / 7 ( 2 ) . قاموس البحرين / 43 ( 3 ) . مواقف / 7 . در اين صورت مسائلى كه مورد اثبات قرار مىگيرند يا مستقيما از گونهء عقايد دينىاند مثل وحدت صانع و يا مسائلى هستند كه اين اعتقادهاى مستقيم متوقّف بر آنند مثل ابطال حال شرح مواقف ج 1 / 40 ( 4 ) . ترجمه مقدّمه ابن خلدون ج 2 / 132